อยากชะลอความแก่? Telomere คือตัวช่วยสำคัญ
ทำไมคนที่อายุเท่ากันแต่ดูไม่เหมือนกัน บางคนดูอ่อนกว่าวัย บางคนดูมีอายุกว่า และนอกจากรูปร่างภายนอกแล้วสุขภาพก็ยังต่างกัน ซึ่งสิ่งที่จะเป็นตัวกำหนดนั่นก็คือ “เทโลเมียร์” (Telomere) นั่นเอง ความยาวของเทโลเมียร์ คือสิ่งที่สามารถชี้วัดได้ว่าสุขภาพดีมากน้อยแค่ไหน เพราะหากเทโลเมียร์สั้นลงหมายถึงมีการเสื่อมสภาพของเซลล์ เมื่อเซลล์เสื่อมก็จะเป็นโรคต่าง ๆ ซึ่งจะสังเกตุได้จากร่างกาย อวัยวะภายนอก ผิวพรรณ ดังนั้นความสั้นยาวของเทโลเมียร์จึงเปรียบเสมือนกับสิ่งที่บ่งบอกถึงอายุร่างกายที่แท้จริง
ก่อนอื่นเรามาทำความรู้จักกับ “Telomere” ว่าคืออะไร
“เทโลเมียร์ (Telomere)” คือ บริเวณปลายสุดของโครโมโซมหรือส่วนปลายของสาย DNA ทำหน้าที่เป็นเหมือนกันชน เพื่อปกป้องการขาดหายไปของ DNA sequence และไม่ให้ยีนที่อยู่บนโครโมโซมได้รับความเสียหายขณะแบ่งเซลล์ เนื่องจากในทุกครั้งที่ร่างกายแบ่งเซลล์ บริเวณเทโลเมียร์จะสั้นลงเสมอ จนเมื่อเทโลเมียร์สั้นลงถึงระดับหนึ่ง จะทำให้หยุดการแบ่งเซลล์ และเข้าสู่ภาวะเซลล์แก่และตายไปในที่สุด ซึ่งอาจเปรียบได้ว่าเทโลเมียร์เป็นเหมือนพลาสติกหุ้มปลายเชือกผูกรองเท้า ป้องกันเชือกรองเท้าซึ่งเปรียบได้กับโครโมโซมไม่ให้ขาดหลุดรุ่ยหรือเกิดความเสียหายนั่นเอง
ความสั้น-ยาวของเทโลเมียร์นี้ไม่ได้บ่งบอกถึงความยืนยาวของอายุขัย แต่เกี่ยวข้องกับการเจ็บป่วยของร่างกาย และมีงานวิจัยจำนวนมากแสดงให้เห็นว่าเทโลเมียร์ที่สั้นลงสัมพันธ์กับการเกิดโรคหลายชนิด เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคอ้วน โรคเบาหวาน โรคสมองเสื่อม โรคจิตเวช, โรคปอด (COPD), โรคหอบหืด, เกิดความผิดปกติกับไขกระดูกและการผลิตเลือด, โรคเกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกัน ฯลฯ นอกจากนี้อายุที่มากขึ้นก็มีผลทำให้ของเทโลเมียร์สั้นลงเร็วขึ้นด้วย
ยังมีปัจจัยหลักอีก 2 ปัจจัยที่เร่งให้เทโลเมียร์สั้นลงเร็วขึ้น คือ สารอนุมูลอิสระ (Oxidative Stress) และกระบวนการอักเสบ (Inflammatory) การที่ร่างกายมีสารอนุมูลอิสระในปริมาณสูงเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดการอักเสบในร่างกายได้โดยตรง ส่วนใหญ่มาจากพฤติกรรมและการดำเนินชีวิต เช่น ความเครียด การพักผ่อนที่ไม่เพียงพอ ดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่ มลภาวะ การรับประทานอาหารที่มีน้ำตาลและไขมันสูง รับประทานผักและผลไม้รวมถึงโอเมก้า 3 ไม่เพียงพอ ขาดการออกกำลังกาย น้ำหนักตัวที่เกินค่ามาตรฐาน เป็นต้น
ปัจจัยที่ช่วยชะลอความสั้นลงของเทโลเมียร์
ปรับพฤติกรรมและการใช้ชีวิต เช่น พักผ่อนให้เพียงพอ ออกกำลังกายเป็นประจำ ลดความเครียด รับประทานอาหารที่มีประโยชน์โดยเฉพาะอาหารที่มีสารต้านอนุมูลอิสระสูง งดดื่มแอลกอฮอล์และสูบบุหรี่ ลดอาหารที่มีน้ำตาลและไขมันสูง หลีกเลี่ยงมลภาวะต่างๆ เป็นต้น
สารสกัดที่ได้รับแรงบันดาลใจจากงานวิจัยที่ได้รับรางวัลโนเบล ปี 2009
Elizabeth H. Blackburn นักวิทยาศาสตร์ชาวอเมริกันและคณะ ได้รับรางวัลโนเบลทางการแพทย์ จากการค้นพบกลไกการป้องกันโครโมโซมไม่ให้ถูกทำลายเพราะมีเทโลเมียร์อยู่ที่ส่วนปลาย จึงได้ศึกษาและค้นพบเอนไซม์เทโลเมอเรส (Telomerase) ที่ช่วยซ่อมแซมเทโลเมียร์
ในประเทศสหรัฐอเมริกาจึงได้มีการศึกษาวิจัยเพื่อพัฒนาต่อยอดจนค้นพบ สารสกัด 2 ชนิดที่ผลิตด้วยกรรมวิธีเฉพาะจากสารสกัดจากเปลือกองุ่น (Grape skin extract) และสารสกัดจากผลมะกอก (Organic Olive extract) ซึ่งอุดมไปด้วยสารพอลีฟีนอลเข้มข้นสูง ช่วยต้านอนุมูลอิสระภายในเซลล์ได้อย่างดีเยี่ยม จึงสามารถช่วยปกป้องเซลล์จากสารอนุมูลอิสระได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้จากงานวิจัยยังพบว่า สารสกัดชนิดนี้ยังสามารถช่วยชะลอความหดสั้นลงพร้อมเพิ่มความยาวของเทโลเมียร์ได้อีกด้วย ในงานวิจัยแบบ Clinical randomized controlled trial (RCT) ในปี 2019 ก่อนเริ่มวิจัย ทางผู้วิจัยให้อาสาสมัครที่มีสุขภาพดี อายุระหว่าง 30-65 ปี ทั้งเพศหญิงและเพศชายจำนวน 50 คน เจาะเลือดบนนิ้วมือเพื่อนำเลือดไปตรวจสอบความยาวของเทโลเมียร์ (Average telomere length : ATL) จากนั้นแบ่งอาสาสมัครออกเป็น 2 กลุ่ม
กลุ่ม A ให้รับประทาน สารสกัด 95 มก. วันละ 1 แคปซูล หลังอาหาร
กลุ่ม B ให้รับประทาน สารสกัด 95 มก. วันละ 2 แคปซูล ช่วงเช้าและเย็น (รวม 190 มก./วัน)
หลังจากนั้น 6 เดือน นำผู้เข้าร่วมทดสอบมาเจาะเลือดเพื่อตรวจสอบความยาวของเทโลเมียร์ (ATL) อีกครั้ง โดยจากผลการทดลองพบว่า
- กลุ่ม A: ผู้ที่รับประทาน สารสกัด วันละ 95 มก. พบว่า มีเทโลเมียร์ยาวขึ้น ซึ่งเมื่อเทียบเป็น TeloYears
หรืออายุเซลล์ที่ลดลงแล้วพบว่ามีอายุเซลล์ลดลง 7.43 ปี - กลุ่ม B: ผู้ที่รับประทาน สารสกัด วันละ 190 มก. พบว่า มีเทโลเมียร์ยาวขึ้น ซึ่งเมื่อเทียบเป็น TeloYears
หรืออายุเซลล์ที่ลดลงแล้วพบว่ามีอายุเซลล์ลดลง 8.52 ปี
- กลุ่ม A: ผู้ที่รับประทาน สารสกัด วันละ 95 มก. พบว่า มีเทโลเมียร์ยาวขึ้น ซึ่งเมื่อเทียบเป็น TeloYears
หมายเหตุ : TeloYears คือชุดตรวจวัดความยาวของเทโลเมียร์ เพื่อใช้บ่งชี้อายุของเซลล์ตามชีวภาพ (Biological Age) โดยนำมาเทียบกับความยาวของเทโลเมียร์มาตรฐานของคนในวัยและเพศเดียวกัน ซึ่งเมื่อเรารู้ความยาวของเทโลเมียร์แล้วเราก็สามารถนำข้อมูลนี้มาปรับใช้ในชีวิตประจำวันเพื่อเป็นประโยชน์ในการรู้อายุและความเสื่อมสภาพของเซลล์ในร่างกาย และสามารถนำไปเป็นแนวทางวางแผนสุขภาพ ป้องกันการเกิดโรคได้
References :
1. Janet Farrar Worthington. What are Telomeres and how some lifestyle choices destroy them? Smoking and Your Telomeres. The Prostate Cancer Foundation (PCF). January 02, 2019
2. Masood A. Shammas. Telomeres, lifestyle, cancer, and aging. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2011 Jan; 14(1): 28–34.
3. Lopes AP, Gu J, Lopes IP, Ellis L, Browne C, Lopes JC and Bagatela BS. A randomized-controlled clinical study of Telos95®, a novel antioxidative dietary supplement, on the shortening of telomere length in healthy volunteers. HealthMED, 2019, Vol. 13, No. 1, 38-42 ref. 6